Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị ngày càng được siết chặt, một câu hỏi lớn đang đặt ra: nếu ESG làm tăng chi phí sản xuất, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) sẽ tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu bằng cách nào?
Thực tế cho thấy, ESG đang dần trở thành một dạng “hàng rào xanh” mới trong thương mại quốc tế. Với các doanh nghiệp quy mô nhỏ, việc đầu tư vào công nghệ sạch hay thuê đơn vị tư vấn lập báo cáo có thể tiêu tốn phần lớn lợi nhuận vốn đã hạn hẹp.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề không nằm ở bản thân ESG, mà ở cách tiếp cận. Nếu chuyển từ tư duy “tuân thủ để tránh rủi ro” sang “khai thác dữ liệu để tạo giá trị”, doanh nghiệp nhỏ hoàn toàn có thể tìm thấy lối đi.
Ba hướng tiếp cận giúp doanh nghiệp nhỏ vượt rào cản ESG
Hạ tầng dùng chung: Không cần tự xây, chỉ cần kết nối
Một trong những rào cản lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu. Nhưng thay vì tự xây dựng toàn bộ hệ thống, doanh nghiệp nhỏ có thể tham gia vào các hạ tầng chung của ngành.
Trong mô hình này, các doanh nghiệp đầu chuỗi hoặc hiệp hội ngành hàng sẽ đóng vai trò xây dựng nền tảng dữ liệu chung. Doanh nghiệp nhỏ chỉ cần cung cấp các dữ liệu vận hành cơ bản như sản lượng, điện năng, nước tiêu thụ.
Song song đó, xu hướng sử dụng các nền tảng số giúp tự động hóa việc tính toán chỉ số môi trường cũng đang mở ra cơ hội mới. Thay vì thuê tư vấn lập báo cáo thủ công, doanh nghiệp có thể sử dụng các công cụ số để tạo dữ liệu liên tục từ hoạt động thực tế.
Biến dữ liệu ESG thành khả năng tiếp cận vốn
Một điểm nghẽn lớn hiện nay là doanh nghiệp phải tự bỏ vốn để đáp ứng ESG, trong khi lợi ích tài chính chưa rõ ràng.
Giải pháp đang được nhiều thị trường áp dụng là gắn dữ liệu ESG với tín dụng. Khi doanh nghiệp chứng minh được hoạt động sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, ngân hàng có thể cấp vốn với điều kiện ưu đãi hơn.
Trong một số trường hợp, các tập đoàn lớn còn đứng ra bảo lãnh tín dụng cho nhà cung cấp của mình, với điều kiện các doanh nghiệp này tham gia vào hệ thống dữ liệu chung và minh bạch.
Điều này mở ra một hướng tiếp cận mới: ESG không còn là chi phí, mà trở thành “hồ sơ tín dụng” của doanh nghiệp.
Khai thác giá trị từ thị trường carbon
Nhiều doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, thực tế đã và đang thực hiện các hoạt động thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, phần lớn giá trị này chưa được chuyển hóa thành lợi ích tài chính.
Một giải pháp là gom các dữ liệu giảm phát thải từ nhiều doanh nghiệp nhỏ lại thành một khối đủ lớn để tham gia thị trường carbon.
Khi đó, lượng phát thải giảm được không chỉ là con số trong báo cáo, mà trở thành tài sản có thể giao dịch. Nguồn thu từ đây có thể giúp bù đắp chi phí đầu tư ban đầu và tạo thêm dòng tiền cho doanh nghiệp.
Hai kịch bản cho SMEs: Gánh nặng hay cơ hội?
Thực tế cho thấy, doanh nghiệp nhỏ đang đứng trước hai kịch bản rất khác nhau.
Ở kịch bản thứ nhất, ESG được thực hiện theo cách thủ công, rời rạc. Doanh nghiệp phải tự bỏ vốn, tự làm báo cáo và chỉ nhận lại những chứng nhận mang tính hình thức.
Ở kịch bản thứ hai, ESG được tích hợp vào hệ thống dữ liệu. Khi đó, dữ liệu được tự động ghi nhận, có thể xác minh và trực tiếp kết nối với nguồn vốn, hợp đồng dài hạn và cả thị trường carbon.
Sự khác biệt không nằm ở quy mô doanh nghiệp, mà ở việc có hay không một hạ tầng hỗ trợ phù hợp.
Lối đi cho doanh nghiệp Việt Nam?
Các chuyên gia nhận định, doanh nghiệp SMEs tại Việt Nam không thiếu ý chí hay năng lực thích ứng. Vấn đề nằm ở chỗ thiếu một hạ tầng đủ đơn giản và chi phí hợp lý để tham gia.
Thay vì yêu cầu doanh nghiệp đầu tư vào các hệ thống quản lý phức tạp, các chương trình hỗ trợ cần tập trung vào việc cung cấp công cụ ghi nhận và xác thực dữ liệu ngay từ đầu vào.
Khi dữ liệu trở nên minh bạch và đáng tin cậy, dòng vốn xanh từ các tổ chức tài chính và đối tác quốc tế sẽ tự động tìm đến.
Khi đó, ESG không còn là một rào cản.
Nó trở thành cánh cửa để doanh nghiệp nhỏ bước vào chuỗi giá trị toàn cầu.
NGUYỄN TRUNG KIÊN
Nhà nghiên cứu về cấu trúc xác tín dữ liệu trong kinh tế số.
Kiến trúc sư hệ thống - Nhà sáng lập Hệ sinh thái Xác tín số OriginX.
Tác giả “Xác tín sốTM”:
- Xác tín sốTM - Lý thuyết và Ứng dụng
- Xác tín sốTM - Tập 1: Kiến trúc niềm tin cho chuỗi giá trị toàn cầu
- Xác tín sốTM - Tập 2: Kiến tạo thị trường mới và quản trị bền vững.
