Trong vài năm trở lại đây, ESG đang dần trở thành một yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Từ các diễn đàn chính sách đến chiến lược phát triển của doanh nghiệp, khái niệm này xuất hiện ngày càng phổ biến.
Tuy nhiên, thực tế triển khai tại Việt Nam lại cho thấy nhiều mâu thuẫn mang tính hệ thống. Khoảng cách giữa định hướng và khả năng thực thi đang bộc lộ rõ qua ba nghịch lý lớn.
Nghịch lý thứ nhất: Chính sách nhiều, công cụ thiếu
Ở cấp độ định hướng, ESG đang được thúc đẩy mạnh mẽ.
Cơ quan quản lý đặt mục tiêu tăng trưởng bền vững, hệ thống ngân hàng hướng đến mở rộng tín dụng xanh, trong khi nhiều doanh nghiệp cũng bắt đầu đưa ESG vào chiến lược dài hạn.
Thế nhưng, khi đi vào thực tế, không ít doanh nghiệp lại lúng túng với những câu hỏi cơ bản: đo lường phát thải theo phương pháp nào, lập báo cáo theo tiêu chuẩn nào, và dữ liệu cần được thu thập từ đâu.
Nguyên nhân chủ yếu nằm ở chỗ các bộ tiêu chuẩn quốc tế hiện nay có cấu trúc phức tạp, vượt quá khả năng tiếp cận của phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Hệ quả là dù mục tiêu đã rõ ràng, công cụ để triển khai ESG trên thực tế vẫn chưa được cụ thể hóa.
Nghịch lý thứ hai: Đầu tư nhiều nhưng lợi ích chưa rõ
Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư vào ESG, từ việc nâng cấp công nghệ nhằm giảm phát thải, cải thiện hệ thống quản trị, đến xây dựng quy trình và báo cáo liên quan.
Tuy nhiên, lợi ích kinh tế mang lại vẫn chưa tương xứng với chi phí bỏ ra.
Các chính sách tín dụng xanh hiện chưa tạo ra sự khác biệt đáng kể về lãi suất, trong khi thị trường cũng chưa phản ánh đầy đủ giá trị của những doanh nghiệp thực hành ESG một cách nghiêm túc.
Trong bối cảnh đó, ESG dễ bị nhìn nhận như một nghĩa vụ phải thực hiện hơn là một lợi thế cạnh tranh có khả năng tạo ra giá trị gia tăng.
Nghịch lý thứ ba: Yêu cầu minh bạch cao nhưng dữ liệu còn yếu
Một trong những nền tảng quan trọng của ESG là dữ liệu minh bạch và có thể kiểm chứng.
Doanh nghiệp được yêu cầu đo lường và công bố nhiều chỉ tiêu như phát thải khí, mức tiêu thụ năng lượng, tác động xã hội hay thông tin chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa có hệ thống dữ liệu đầy đủ, quy trình đo lường chuẩn hóa hay cơ chế xác minh độc lập.
Không ít báo cáo ESG hiện nay vẫn dựa trên dữ liệu ước tính hoặc thông tin tự khai, khiến mức độ tin cậy bị đặt dấu hỏi, đặc biệt khi tiếp cận các thị trường quốc tế có yêu cầu cao về minh bạch.
Nghịch lý cốt lõi: Thiếu hệ sinh thái dữ liệu
Ba nghịch lý trên, xét đến cùng, đều xuất phát từ một nguyên nhân chung: hệ sinh thái dữ liệu phục vụ ESG chưa được hình thành đầy đủ.
Khi dữ liệu chưa đáng tin cậy, các chủ thể trong nền kinh tế đều gặp khó khăn.
Ngân hàng khó đánh giá tín dụng xanh, nhà đầu tư không đủ cơ sở để định giá doanh nghiệp, còn chính doanh nghiệp cũng thiếu công cụ để chứng minh giá trị từ các hoạt động ESG của mình.
Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở việc doanh nghiệp không sẵn sàng thay đổi, mà ở chỗ họ chưa được đặt trong một hệ thống đủ hoàn chỉnh để chuyển hóa nỗ lực thành giá trị kinh tế cụ thể.
Kết luận
ESG sẽ khó trở thành động lực tăng trưởng nếu chỉ dừng lại ở các cam kết và yêu cầu tuân thủ.
Để phát huy hiệu quả, cần một bước chuyển từ cách tiếp cận mang tính định hướng sang xây dựng hạ tầng và cơ chế vận hành cụ thể.
Chỉ khi đó, ESG mới có thể chuyển từ một nghĩa vụ thành một công cụ tạo giá trị bền vững cho doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế.
NGUYỄN TRUNG KIÊN
Nhà nghiên cứu về cấu trúc xác tín dữ liệu trong kinh tế số.
Kiến trúc sư hệ thống - Nhà sáng lập Hệ sinh thái Xác tín số OriginX.
Tác giả “Xác tín sốTM”:
- Xác tín sốTM - Lý thuyết và Ứng dụng
- Xác tín sốTM - Tập 1: Kiến trúc niềm tin cho chuỗi giá trị toàn cầu
- Xác tín sốTM - Tập 2: Kiến tạo thị trường mới và quản trị bền vững.
