1. Giới thiệu chung
Chương trình Verified Carbon Standard (VCS), do Verra một tổ chức phi lợi nhuận quốc tế có trụ sở tại Washington D.C, Hoa Kỳ phát triển và quản lý. VCS thiết lập một khuôn khổ tiêu chuẩn hóa, minh bạch và nghiêm ngặt cho việc phát triển, thẩm định, xác minh và cấp tín chỉ carbon cho các dự án giảm phát thải hoặc loại bỏ khí nhà kính (GHG) trên toàn cầu.
VCS được công nhận rộng rãi trong thị trường carbon quốc tế, đóng vai trò là nền tảng trung gian giữa các dự án giảm phát thải hoặc loại bỏ khí nhà kính và thị trường giao dịch tín chỉ carbon tự nguyện VCM (Voluntary Carbon Market).
Chương trình VCS cho phép các tổ chức, doanh nghiệp, hoặc địa phương phát triển dự án giảm phát thải như: năng lượng tái tạo, nông lâm nghiệp, quản lý chất thải, hấp thụ carbon sinh học, ... và sau khi được thẩm định, xác minh độc lập, lượng khí nhà kính giảm được sẽ được chuyển đổi thành tín chỉ carbon gọi là VCU (Verified Carbon Unit). Mỗi VCU được phát hành theo chương trình VCS tương ứng với 1 tấn CO₂ tương đương (tCO₂e) được giảm, tránh phát thải hoặc loại bỏ ra khỏi khí quyển.
Tính đến nay, VCS chiếm hơn 70% thị phần tín chỉ carbon tự nguyện toàn cầu, được sử dụng rộng rãi bởi các doanh nghiệp, tổ chức và chính phủ trong chiến lược Net zero và ESG.
2. Mục tiêu và nguyên tắc
2.1. Mục tiêu
- Thiết lập một hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định (MRV) chuẩn mực quốc tế.
- Bảo đảm mọi lượng giảm phát thải hoặc loại bỏ khí nhà kính đều là thực, bổ sung, có thể đo lường, có thể xác minh, và lâu dài.
- Tạo niềm tin cho thị trường carbon tự nguyện bằng cách chuẩn hóa quy trình phát hành tín chỉ.
- Khuyến khích đầu tư tư nhân và đổi mới công nghệ hướng đến kinh tế carbon thấp.
2.2. Nguyên tắc cốt lõi đảm bảo chất lượng của Chương trình VCS
Chương trình Verified Carbon Standard (VCS) được xây dựng dựa trên các nguyên tắc đảm bảo chất lượng nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo rằng mọi đơn vị Carbon đã được xác minh (Verified Carbon Unit - VCU) đều thể hiện lượng giảm phát thải hoặc loại bỏ phát thải khí nhà kính (GHG) là thực tế, có thể đo lường, bổ sung, lâu dài, được xác minh độc lập, được ước tính thận trọng, có mã định danh duy nhất và được công bố minh bạch.
Để đạt được mục tiêu này, tất cả các dự án VCS và VCU phát hành phải tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc sau:
(1). Tính bổ sung:
- Dự án phải vượt ra ngoài kịch bản “kinh doanh thông thường” và chứng minh được rằng việc giảm phát thải hoặc loại bỏ phát thải khí nhà kính (GHG) sẽ không thể xảy ra nếu không có nguồn doanh thu từ việc bán các VCU.
- Điều này đảm bảo rằng mỗi tín chỉ carbon phát hành thực sự tạo ra tác động khí hậu mới, không trùng lặp với các hoạt động đã có
(2). Tính thực và có thể đo lường:
- Dự án phải áp dụng phương pháp luận đã được Verra phê duyệt, sử dụng các công cụ khoa học và quy trình MRV chuẩn mực để đảm bảo rằng lượng phát thải giảm hoặc lượng carbon hấp thụ là có thật và có thể định lượng được.
- Việc đo lường phải dựa trên dữ liệu thực tế, có bằng chứng kiểm chứng, và phải được ghi nhận trong hệ thống quản lý dữ liệu của dự án.
(3). Tính thận trọng:
- Dự án phải sử dụng các giả định, hệ số phát thải, giá trị và quy trình tính toán thận trọng nhằm đảm bảo rằng lượng giảm phát thải không bị phóng đại.
- Phương pháp luận VCS luôn hướng tới đánh giá thấp hơn giá trị thực tế, để duy trì tính trung thực và tin cậy của tín chỉ carbon trên thị trường.
(4). Tính lâu dài:
- Đối với các dự án thuộc lĩnh vực Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Sử dụng đất khác, cần đảm bảo rằng lượng khí nhà kính được loại bỏ hoặc lưu trữ trong sinh khối, đất, hoặc hệ sinh thái không bị mất mát do các sự kiện không lường trước như cháy rừng, sâu bệnh, hoặc thay đổi sử dụng đất.
- VCS áp dụng cơ chế Quỹ dự phòng rủi ro để bù đắp trong trường hợp xảy ra mất mát carbon không thể tránh khỏi.
(5). Xác minh độc lập:
- Tất cả các dự án phải được thẩm định và xác minh bởi Cơ quan xác nhận, xác minh độc lập (Validation and Verification Body - VVB) đã được Verra phê duyệt.
- Cơ quan này có trách nhiệm đánh giá tính hợp lệ của thiết kế dự án, quy trình MRV, và số liệu định lượng giảm phát thải, đảm bảo mọi kết quả đều tuân thủ yêu cầu của tiêu chuẩn VCS.
(6). Mã định danh duy nhất và công khai minh bạch:
- Mỗi dự án sau khi được phê duyệt phải được đăng ký trong hệ thống Verra, nơi mọi VCU được cấp một mã số seri duy nhất.
- Tất cả thông tin về dự án, báo cáo thẩm định, xác minh, và giao dịch VCU đều được niêm yết công khai và minh bạch trên nền tảng đăng ký và xác nhận Verra, giúp cộng đồng, nhà đầu tư, và các tổ chức có thể truy xuất, kiểm chứng và giám sát.
3. Cấu trúc và thành phần của Chương trình VCS
VCS được cấu trúc dựa trên bốn trụ cột chính:
3.1. Quy trình chuẩn VCS (Quy định và Yêu cầu)
- Bao gồm bộ tiêu chuẩn VCS, Hướng dẫn chương trình VCS, Yêu cầu về phương pháp luận, và Thủ tục đăng ký và xác minh.
- Định nghĩa toàn bộ nguyên tắc, tiêu chí, quy trình để thiết kế, thẩm định, đăng ký, và phát hành tín chỉ carbon.
3.2. Phương pháp luận
- Là tập hợp các công cụ định lượng khoa học được phê duyệt bởi Verra, mô tả cách tính toán lượng phát thải cơ sở, giảm phát thải, hấp thụ carbon, và rủi ro rò rỉ.
- Các lĩnh vực áp dụng gồm: Năng lượng tái tạo, nông nghiệp, rừng, đất ngập nước, chất thải, giao thông, công nghiệp…
3.3. Cơ quan thẩm định và xác minh độc lập
- Là các tổ chức được Verra công nhận có nhiệm vụ đánh giá độc lập tính hợp lệ của dự án theo tiêu chuẩn VCS, đảm bảo tính minh bạch và đáng tin cậy.
3.4. Hệ thống Đăng ký và Phát hành
- Là nền tảng số quản lý toàn bộ vòng đời tín chỉ carbon (VCU), từ khi dự án được đăng ký, thẩm định, đến khi phát hành và giao dịch.
- Mỗi VCU được gắn mã định danh duy nhất, đảm bảo không trùng lặp, không gian lận, và có thể truy xuất nguồn gốc.
4. Quy trình hoạt động của Chương trình VCS
Bước 1. Phát triển dự án
- Chủ đầu tư hoặc tổ chức phát triển dự án xây dựng tài liệu thiết kế dự án (Project Description - PD) theo phương pháp luận được Verra phê duyệt.
Bước 2. Thẩm định
- Hồ sơ PD được nộp cho tổ chức thẩm định và xác minh độc lập để thẩm định độc lập.
- Báo cáo thẩm định được gửi lại cho Verra để xem xét và phê duyệt đăng ký.
Bước 3. Giám sát và Báo cáo
- Dự án thực hiện đo lường, báo cáo, và xác minh (MRV) định kỳ về lượng khí nhà kính giảm được hoặc lượng carbon hấp thụ.
Bước 4. Xác minh
- Báo cáo MRV được tổ chức thẩm định và xác minh độc lập khác hoặc cùng đơn vị xác minh lại, đảm bảo kết quả chính xác và trung thực.
Bước 5. Đăng ký và Phát hành
- Sau khi được Verra phê duyệt, lượng giảm phát thải được chuyển đổi thành VCU.
- Mỗi VCU đại diện cho 1 tấn CO₂ tương đương (tCO₂e) được giảm hoặc hấp thụ.
Bước 6. Giao dịch và Hủy tín chỉ
- Các VCU có thể được bán, chuyển nhượng, hoặc hủy nhằm bù đắp cho lượng phát thải của tổ chức hoặc cá nhân khác.
- Tất cả các giao dịch được ghi nhận trên hệ thống đăng ký và phát hành Verra để đảm bảo minh bạch.
5. Vai trò của Chương trình VCS trong thị trường Carbon
- Tạo ra công cụ định lượng đáng tin cậy để đo lường kết quả giảm phát thải.
- Cung cấp cơ chế tài chính minh bạch giúp huy động đầu tư tư nhân cho các hoạt động bảo vệ khí hậu.
- Là chuẩn quốc tế tương thích với các hệ thống khác như Gold Standard (GS), Clean Development Mechanism (CDM), và Điều 6 của Thỏa thuận Paris.
- Góp phần hình thành thị trường carbon toàn cầu, thúc đẩy mục tiêu Net Zero của các quốc gia và doanh nghiệp.
6. Mối liên kết với hệ sinh thái số OriginX
Trong hệ sinh thái số OriginX, Chương trình VCS đóng vai trò là chuẩn tham chiếu quốc tế cho việc xác minh và phát hành tín chỉ carbon. OriginX tích hợp quy trình MRV (Measurement, Reporting, Verification) theo chuẩn VCS và kết nối dữ liệu blockchain - Hệ thống đăng ký và phát hành - Thị trường giao dịch, bảo đảm:
- Minh bạch dữ liệu đo lường phát thải và hấp thụ carbon.
- Tự động hóa quy trình xác minh và đăng ký trên hệ thống Verra.
- Truy xuất nguồn gốc xuyên suốt từ vùng sản xuất đến khi phát hành tín chỉ carbon.
- Giao dịch và bù đắp tín chỉ carbon thông qua nền tảng GreenX trên Omnichain OriginX.
Tóm lại: Nhờ tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc trên, Chương trình VCS trở thành chuẩn mực toàn cầu về tính liêm chính, minh bạch và khoa học trong thị trường tín chỉ carbon tự nguyện.
Khi được tích hợp trong hệ thống OriginX, các nguyên tắc này được chuyển hóa thành mô hình dữ liệu blockchain, MRV, đăng ký Verra, giúp tự động hóa việc giám sát, xác minh và phát hành tín chỉ carbon với độ tin cậy tương đương chuẩn quốc tế.
